مراحل مهم تكاملی در سال اول زندگی: شنیدن
نوزاد از بدو تولد می تواند بشنود، مگر اینكه مبتلا به اختلالات شنوایی باشد. با رشد كودك، او از گوشهایش برای دریافت حجم بسیار بالایی از اطلاعات درباره دنیای اطرافش استفاده خواهد كرد، كه در نتیجه مغز او را به رشد بیشتر تحریك می كند و نهایتا منجر به رشد برخی تواناییهای فیزیكی او از قبیل نشستن، غلت زدن، خزیدن و راه رفتن روی دو پا می شود.
چه زمانی این توانایی را بدست می آورد؟
توانایی شنیدن در كودك شما در پایان یك ماهگی كامل می شود، هرچند درك كامل آنچه كه می شنود زمان بیشتری می طلبد.
این توانایی چگونه در او ایجاد می شود؟
از ابتدا، كودك شما توجه زیادی به صداها، خصوصا صداهای زیر خواهد كرد و به صداهای آشنا (مثلا وقتی شما حرف می زنید، یك داستان تكراری می خوانید و... ) واكنش نشان می دهد. همچنین ممكن است از صداهای خیلی بلند یا ناگهانی، بترسد.
در سه ماهگی، بخش گیجگاهی مغز كودك (كه مربوط به شنیدن و درك زبان است) فعالتر می شود، در نتیجه هنگامی كه كودك صدای شما را می شنود ممكن است مستقیما به شما نگاه كند، صداهایی از خودش دربیاورد یا سعی كند به شما پاسخ دهد؛ اما نمی تواند مكالمه كند. در این سن، در صورتی كه هنگامی كه با او صحبت می كنید یا برای او چیزی می خوانید، به اطرافش نگاه كرد یا به شما توجه نكرد، لازم نیست نگران توانایی شنیدن در او شوید. ممكن است بیش از حد تحریك شده باشد.
در پنج ماهگی، كودك می تواند منبع صدا را تشخیص دهد و سریع صورت خود را به طرف صداهای جدید بر می گرداند. نوزادان پنج ماهه ممكن است بتوانند اسم خود را تشخیص دهند؛ دقت كنید هنگامی كه نامش را صدا می زنید، یا در مورد او با دیگران حرف می زنید، چگونه به شما نگاه می كند!
مرحله بعد چه خواهد بود؟
در همان اوائل زندگی، توانایی شنیدن در كودك تكمیل می شود؛ اما مهم است كه او را در همان ابتدا امتحان كنید تا هر گونه مشكل احتمالی در نوزاد را تشخیص دهید.
نقش شما چیست؟
شما می توانید برای عادت كردن كودك به صداهای جدید و یاد گرفتن آنها، كارهای زیادی انجام دهید. برای او لالایی بخوانید یا موسیقی بگذارید. كودكان می توانند با چیزهای زیادی ارتباط برقرار كنند، پس لازم نیست كه آنها را به آوازهای كودكانه و لالایی محدود كنید. او را با صداهای مختلف، از موسیقی كلاسیك تا موسیقی های مدرن و پاپ، مواجه كنید. صدای باد یا تیك تاك ساعت نیز ممكن است كودك شما را سرگرم كند: هرچه كودك شما صداهای زیادتری را بشنود، تاثیر آن بر شنوایی او بیشتر خواهد بود. به تدریج، كودك شما برخی چیزها را بر چیزهای دیگر ترجیح خواهد داد و این اتفاق در مورد صداها هم خواهد افتاد: شما خواهید دید كه او در برابر برخی صداها واكنش بهتری نشان می دهد.
خواندن كتاب یا چیزهای دیگر برای نوزاد، صرف نظر از سن او، مسلما مفید است. این كار به گوش او كمك می كند تا به وزن زبان مادری اش عادت كند؛ در واقع تغییر وزن صدا، استفاده از لهجه و آواز خواندن برای كودك، ارتباط گفتاری- شنیداری بین شما و كودك را مهیج تر خواهد كرد. بعلاوه، هرچه بیشتر برای او چیز بخوانید و با او حرف بزنید، كلمات و صداهای بیشتری را یاد می گیرد كه به او در حرف زدن كمك خواهد كرد.
با افزایش سن كودك و ایجاد توانایی درك منبع صدا در او، كودك شما به سرعت روی خود را به طرف صداهای جدید برخواهد گرداند. كودكان چهار تا پنج ماهه ممكن است هنگام صحبت كردن شما، به دقت به دهانتان نگاه كنند و تلاش كنند تا حركات دهان شما را تقلید كرده و صداهای صامت مانند "م" یا "ب" را دربیاورند.
چه وقت باید نگران شوید؟
بچه ها شگفت آور هستند: آنها می توانند در جایی كه تلفن زنگ می زند و سگ هم پارس می كند، در كمال آرامش بخوابند! این حالت كاملا طبیعی است؛ آنها به خواب احتیاج دارند. اما علی رغم اینكه توانایی شنیدن در اكثر كودكان در حد عالی است، درصد مشخصی از آنها نیز حتما مشكلاتی دارند، خصوصا اگر نارس به دنیا آمده باشند، كمبود اكسیژن در هنگام تولد یا ابتلا به عفونت حاد در بدو تولد ممكن است مسائلی در پی داشته باشد. در خانواده هایی نیز كه سابقه ناشنوایی وجود داشته، احتمال ابتلای كودك به اختلالات شنوایی بیشتر است.
هنگامی كه كودك شما بیدار و هوشیار است و از سرماخوردگی یا عفونت گوش (كه ممكن است موقتا بر شنوایی او تاثیر منفی بگذارند) رنج نمی برد، باید نسبت به صداهای بلند و ناگهانی واكنش نشان دهد (كه ممكن است این واكنش به صورت وحشت یا ترس ظاهر شود)، با شنیدن صدای شما آرام شده و به سوی شما برگردد و در غیر این صورت نیز به صورت طبیعی به صداهای اطراف خود واكنش نشان دهد.
در بسیاری از بیمارستانها، نوزادان اندكی پس از تولد از لحاظ شنوایی آزمایش می شوند. در صورتی كه نگران باشید، بعدا نیز می توانید از پزشك خود بخواهید تا كودك را معاینه كند. شما می توانید خودتان نیز شنوایی كودك را بررسی كنید یا آزمایشهای سریع زیر را انجام دهید:
زیر سه ماه: پشت سر كودك، دستهای خودتان را به هم بزنید. اگر او واكنش نشان داد، شنوایی او طبیعی است. در صورتی كه واكنش نشان نداد، این كار را چندین بار تكرار كنید.
بین چهار تا شش ماه: اسم او را صدا بزنید تا ببینید آیا او به طرف شما بر می گردد یا به صدای شما واكنش نشان می دهد؟ دقت كنید كه آیا پس از شنیدن یك صدای جالب، سر یا چشمان خود را به طرف صدا بر می گرداند؟
بین شش تا ده ماه: دقت كنید كه آیا كودك به شنیدن اسم خودش یا صداهای آشنای محیط اطرافش (مانند صدای تلفن یا جاروبرقی) واكنش نشان می دهد یا خیر.
بین ده تا پانزده ماهگی: از كودك بخواهید تا یك شی آشنا را در یك كتاب مصور یا عكس، نشان دهد. در صورتی كه او نتوانست این كار را انجام دهد، احتمالا نمی تواند صدای شما را بشنود.
حتی اگر كودك شما همه این آزمونها را نیز با موفقیت كامل پشت سر گذاشت و شما باز هم نگران بودید، به غریزه مادری خود اعتماد كنید و از پزشك كودكتان نیز مشورت بخواهید. هرچه زودتر كودك را برای تشخیص مشكلات احتمالی شنوایی مورد بررسی قرار دهید، بهتر است. بر طبق جدیدترین تحقیقات، در صورتی كه كودكانی كه به كمك برای تقویت شنوایی خود نیاز دارند پیش از شش ماهگی شناسایی شده و وسایل كمكی مناسب در اختیار آنها قرار گیرد، در آینده بهبود قابل توجهی در مهارتهای گفتاری و زبانی خواهد داشت.